Ekstradimi midis Italisë dhe Shqipërisë: si funksionon
Midis Italisë dhe Shqipërisë nuk zbatohet urdhri evropian i arrestimit: Shqipëria nuk është shtet anëtar i Bashkimit Evropian. Zbatohet Konventa evropiane e ekstradimit e 13 dhjetorit 1957, e integruar nga një marrëveshje dypalëshe e nënshkruar në Tiranë më 3 dhjetor 2007, me shkëmbim notash në shtator 2008, e ratifikuar nga Italia me ligjin nr. 97 të 14 qershorit 2011. Ndryshimi nuk është formal: procedura është më e gjatë, kalon nga gjykata dhe përfundon me një vendim të Ministrit të Drejtësisë.
Shtetasit e vet
Shqipëria mund të refuzojë dorëzimin e shtetasve të vet, dhe në atë rast zbatohet parimi sipas të cilit gjykon ajo. Për një person me shtetësi të dyfishtë, kjo hap një vlerësim që nuk ekziston në urdhrin evropian, dhe që duhet ngritur që në fillim.
Pse nuk është urdhër arresti evropian
Urdhri evropian i arrestimit mbështetet mbi njohjen reciproke midis shteteve anëtare: kontrolli i shtetit të ekzekutimit është i kufizuar dhe afatet janë të shkurtra. Ekstradimi klasik, përkundrazi, është një procedurë ndërshtetërore me kontroll më të gjerë dhe me një hap politik në fund.
Për të mbrojturin kjo do të thotë më shumë kohë dhe më shumë shkaqe kundërshtimi, por edhe një procedurë më pak të parashikueshme. Të dyja anët duhen llogaritur.
Çfarë ndryshoi marrëveshja e vitit 2007
Konventa e vitit 1957 lejon që një shtet të refuzojë dorëzimin e shtetasve të vet, dhe Shqipëria kishte shprehur një rezervë pikërisht mbi këtë pikë. Marrëveshja dypalëshe e vitit 2007 u hartua për ta tejkaluar atë rezervë dhe për ta bërë më të shpejtë zbatimin e Konventës në marrëdhëniet midis dy shteteve.
Është elementi që ndryshon më shumë pritshmëritë: supozimi i përhapur se «një shtetas shqiptar nuk ekstradohet nga Shqipëria» nuk pasqyron kuadrin aktual.
Dy drejtime, dy procedura
| Drejtimi | Kush vendos | Faza kryesore |
|---|---|---|
| Nga Italia drejt Shqipërisë | Gjykata e Apelit, pastaj Ministri | Vendim gjyqësor i favorshëm, pastaj vendim politik |
| Nga Shqipëria drejt Italisë | Gjykata shqiptare, pastaj ministri | Procedura zhvillohet sipas ligjit shqiptar |
| Arrest i përkohshëm | Gjykata e Apelit | Para mbërritjes së kërkesës formale |
| Rekurs | Gjykata e Kasacionit | Kundër vendimit të Apelit |
Procedura në Itali
Kur Shqipëria kërkon ekstradimin e një personi që ndodhet në Itali, kompetenca i takon Gjykatës së Apelit të vendit ku personi gjendet. Gjykata verifikon nëse ekzistojnë kushtet dhe nëse mungojnë shkaqet e refuzimit. Vendimi mund të ankimohet në Kasacion.
Nëse vendimi gjyqësor është i favorshëm ndaj ekstradimit, kjo nuk e mbyll çështjen: dorëzimi vendoset nga Ministri i Drejtësisë, i cili mund edhe të mos e japë. Nëse vendimi gjyqësor është kundër, Ministri nuk mund ta japë dorëzimin.
Përpara mbërritjes së kërkesës formale mund të zbatohet arrest i përkohshëm mbi bazën e një kërkese urgjente, shpesh të kaluar nëpërmjet Interpolit. Edhe kjo masë kundërshtohet, dhe ka afate: nëse kërkesa formale nuk mbërrin brenda kohës së parashikuar, masa bie.
Shkaqet që e ndalojnë dorëzimin
- Mungesa e kriminalizimit të dyfishtë — fakti duhet të jetë vepër penale në të dy sistemet.
- Parashkrimi — nëse ka rënë në njërin nga dy shtetet, sipas kushteve të parashikuara.
- Ne bis in idem — nëse për të njëjtin fakt ka një vendim përfundimtar.
- Natyra politike e veprës ose rreziku i një procedimi diskriminues.
- Rreziku i trajtimit çnjerëzor — përfshirë kushtet e paraburgimit, sipas nenit 3 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut.
- Parimi i specialitetit — i dorëzuari nuk mund të gjykohet për vepra të ndryshme nga ato për të cilat u dha dorëzimi.
Shkaku i fundit i listës është ai që në praktikë kërkon punën më teknike: nuk mjafton të pohohet një rrezik i përgjithshëm, duhet dokumentuar gjendja konkrete e institutit ku personi do të mbahet.
Dorëzimi me pëlqim
I kërkuari mund të pranojë dorëzimin. Procedura shkurtohet ndjeshëm, por pranimi është i pakthyeshëm dhe, sipas rastit, mund të sjellë heqjen dorë nga parimi i specialitetit. Është një zgjedhje që ka kuptim vetëm pasi të jetë parë përmbajtja e kërkesës, jo përpara.
Pas dorëzimit
Nëse dorëzimi bëhet drejt Italisë për vuajtjen e një dënimi, hapet menjëherë çështja e mëpasme: mundësia e transferimit për vuajtjen e dënimit në Shqipëri. Janë dy procedura të ndryshme dhe të pavarura, por të lidhura në rezultat, dhe ka kuptim të mendohen së bashku që në fillim.
Pyetje të shpeshta
A ekstradohet një shtetas shqiptar nga Shqipëria drejt Italisë?
Marrëveshja dypalëshe e vitit 2007 u hartua pikërisht për të tejkaluar rezervën shqiptare mbi dorëzimin e shtetasve të vet. Supozimi se kjo është e pamundur nuk i përgjigjet kuadrit aktual.
Sa zgjat një procedurë ekstradimi?
Muaj, jo javë. Faza gjyqësore ka afatet e veta, rekursi shton kohë, dhe vendimi ministror vjen në fund. Arresti i përkohshëm, përkundrazi, ka afate të shkurtra.
A mund të kundërshtoj arrestin e përkohshëm?
Po. Masa e privimit të lirisë në procedurën e ekstradimit kundërshtohet, dhe bie nëse kërkesa formale nuk mbërrin brenda afatit.
Çfarë ndodh nëse jam dënuar në mungesë?
Është një nga pikat më të diskutuara. Në disa raste dorëzimi mund të kushtëzohet me garancinë e një gjykimi të ri ose të një mjeti ankimi në shtetin kërkues.