Përkthyesi dhe përkthimi i akteve në procesin penal italian
Kush nuk e njeh italishten ka të drejtën e një përkthyesi pa pagesë në të gjithë procesin, përfshirë bisedat me mbrojtësin. Kjo e drejtë nuk varet nga të ardhurat dhe nuk kërkon kërkesë të veçantë ndihme juridike. Aktet kryesore — masa e sigurimit, njoftimi i përfundimit të hetimeve, akti i thirrjes në gjyq, vendimi — duhet t'i përkthehen të pandehurit që nuk e kupton gjuhën. Mungesa e përkthimit nuk është formalitet: prek vlefshmërinë e aktit.
Nga vjen kjo e drejtë
Kodi italian i procedurës penale e parashikonte prej kohësh asistencën e përkthyesit. Në vitin 2014 disiplina u rishkrua për të zbatuar direktivën evropiane 2010/64 mbi të drejtën e përkthimit dhe të interpretimit në procedimet penale. Ndryshimi kryesor ishte kalimi nga interpretimi gojor te detyrimi i përkthimit me shkrim të akteve themelore.
Çfarë duhet përkthyer
| Akti | Detyrim përkthimi | Pse ka rëndësi |
|---|---|---|
| Masa e sigurimit | Po | Nis afati dhjetëditor i rishikimit |
| Njoftimi i përfundimit të hetimeve | Po | Hap afatin njëzetditor mbrojtës |
| Akti i thirrjes në gjyq | Po | Cakton datën dhe akuzën |
| Vendimi | Po | Nis afati i ankimit |
| Aktet e tjera | Sipas rastit | Kur janë thelbësore për mbrojtjen |
Përkthimi duhet bërë brenda një afati të arsyeshëm. Kur nuk bëhet, ose bëhet me vonesë të tillë që e zbraz mbrojtjen, mund të kërkohet rivendosja në afat: pra mundësia për të ushtruar ankimin që afati e kishte konsumuar.
Përkthimi në shqip: ku dështon më shpesh
Në praktikë problemi rrallë është mungesa e plotë e përkthyesit. Është cilësia. Emërimi bie shpesh mbi persona pa kualifikim të verifikuar, dhe kontrolli mbi punën e tyre është minimal.
- Zhargoni dhe shprehjet krahinore përkthehen fjalë për fjalë dhe humbasin kuptimin.
- Emrat e përveçëm dhe nofkat transkriptohen ndryshe në akte të ndryshme, duke krijuar persona të rremë.
- Shifrat dhe njësitë e matjes dëgjohen gabim në regjistrime me cilësi të ulët.
- Ndryshimet midis shqipes standarde dhe të folmeve të Kosovës nuk njihen nga përkthyesi.
Përgjimet: përmbledhja nuk është prova
Kur bisedat janë në shqip, në dosje futet zakonisht një përmbledhje e shkruar nga policia mbi bazën e përkthimit gojor. Ajo përmbledhje nuk është prova: prova është regjistrimi. Krahasimi midis të dyjave është një nga pak veprimet mbrojtëse që prodhon rezultat konkret, sepse dallimet e kuptimit dalin pikërisht atje.
Mjeti procedural është kërkesa për transkriptim me ekspert, me caktimin e një konsulenti nga mbrojtja që dëgjon regjistrimet origjinale. Në dosjet për akuza narkotikësh dhe për organizatë kjo është shpesh puna teknike me peshën më të madhe.
Si kërkohet dhe kur
E drejta ushtrohet duke deklaruar se nuk kuptohet gjuha. Deklarata mund të bëhet nga vetë personi ose nga mbrojtësi, dhe duhet bërë sa më herët: një akt i nënshkruar pa u kuptuar krijon një problem që del në gjyq, kur riparimi është më i vështirë.
Nëse më vonë rezulton se personi e kuptonte italishten, kjo mund të vlerësohet. Prandaj deklarata duhet të jetë e vërtetë: kjo nuk është një strategji, është një e drejtë.
Bisedat me mbrojtësin
E drejta e përkthimit mbulon edhe bisedat me mbrojtësin që lidhen me marrjen në pyetje, me kërkesat dhe me parashtrimet. Kjo është pjesa që harrohet më shpesh dhe që ka rëndësi praktike të drejtpërdrejtë: një mbrojtje e vendosur mbi një keqkuptim gjuhësor nis e gabuar që nga takimi i parë.
Pyetje të shpeshta
A duhet ta paguaj përkthyesin?
Jo. Shpenzimi është në ngarkim të shtetit dhe nuk varet nga të ardhurat tuaja. Kjo është e ndarë nga ndihma juridike me shpenzimet e shtetit.
Nuk ma përkthyen vendimin. Çfarë mund të bëj?
Mungesa e përkthimit të një akti themelor mund të prekë vlefshmërinë e tij dhe mund të hapë rrugën e rivendosjes në afat për ankim. Duhet ngritur sa më shpejt.
Përkthyesi gaboi në gjyq. A mund ta kontestoj?
Po. Mund të kërkohet zëvendësimi i tij dhe, për regjistrimet, transkriptimi me ekspert. Vërejtja duhet shënuar në procesverbal në atë seancë.
Flas pak italisht. A e humbas të drejtën?
Kriteri nuk është njohja e përgjithshme e gjuhës, por aftësia për të kuptuar akuzën dhe për të ndjekur procesin. Njohja bisedore nuk mjafton.